I ove godine u našoj školi maj je mesec za ekskurzije. Svaki razred ima neku svoju destinaciju, a šestacima je, ove godine, to Vršac.

Skup je bio ispred škole deset minuta pre 6 sati. Pomalo su još svi bili pospani, ali i uzbuđeni zbog puta. U autobusu 46 učenika 6.1, 6.2 i 6.3 razreda. Nastavnici pratioci Višnja Milošević, Tunde Lehocki i Atila Balaša. Turistički vodič Andrea, vozač Nikola. Svi su bili na broju i ekskurzija je mogla da počne.   

Na otprilike 150 km udaljenosti od našeg sela ili posle 3 sata vožnje stižemo u Vršac. Vršac je smešten u jugoistočnom delu Vojvodine, u južnom Banatu. Ime grada je nastalo od slovenske reči VERH – VRH. Vršac je dom Jovana Sterije Popovića (1806-1856) srpskog književnika, osnivača srpske drame, prvog i jednog od najboljih srpskih komediografa, ministra prosvete u Srbiji, osnivača Narodnog muzeja u Beogradu; Paje Jovanovića (1859-1957) jednog od najvećih srpskih slikara i tipičnog predstavnika akademskog realizma; Dragiše Brašovana (1887-1965) poznatog arhitekte čija dela krase mnoge naše gradove, npr. zgrada Izvršnog veća Vojvodine u Novom Sadu; Bore Kostića (1887-1963) poznatog šahiste svetskog kalibra i jednog od prvih naših velemajstora; Vaska Pope (1922-1991) jednog od poslednjih originalnih pesnika srpske moderne književnosti i mnogih drugih ličnosti koje su značajno uticale na nacionalnu kulturu, umetnost, nauku, pa i politiku.

Prvo posećujemo Gradski muzej. Gradski muzej u Vršcu je muzej istorije grada. Muzej je zavičajno-kompleksnog tipa sa odeljenjima za arheologiju, istoriju, numizmatiku, etnologiju, prirodnjaštvo i umetnost. U svom fundusu ima oko 250.000 predmeta i nema stalnu postavku. Mi smo imali prilike da vidimo razne vrste ptica koje su preparirane, donju vilicu mamuta, minijaturne posude, stare srebrne novčiće iz 12. veka, nakit, zatim lonce za spremanje i čuvanje hrane iz 15. i 16. veka, topuz turski iz 14/15. veka, revolvere i pištolje iz 19. i 20. veka, čak i damski revolver, „Davorje“ Jovana Sterije Popovića iz 1854. godine, Bukvar iz 1871. godine koji je štampan u Budimu, Veliki srpski kuvar iz 1878. godine, napravu za navlačenje rukavica i rukavice iz 19. veka, razne medalje i ordenje, mašinu singericu i još mnogo toga. U dvorištu muzeja smo videli kako su nekada izgledali nadgrobni spomenici.

U vlasništvu Muzeja nalazi se i zgrada „Apoteka na stepenicama“ koja ima svojstvo spomenika kulture . To je bilo naše sledeće odredište. Zgrada je podignuta polovinom 18. veka, a 1784. godine u njoj je otvorena prva vršačka apoteka. Apoteka ima neobičan prilaz ulazu i zadržala je autentični izgled iz 18. veka, jer i sada sve izgleda kao nekad. Brat slavnog slikara Paje Jovanovića radio je u ovoj apoteci, pa smo u ovom prostoru videli i stalnu postavku: „Sećanje na Paju Jovanovića“. Paja Jovanović (1859-1957) predstavnik je akademskog realizma, slikao je motive iz narodnog života, nacionalne istorije, a bavio se i religioznim temama, dobitnik je najviših domaćih i stranih priznanja. Poznat kao portretista, ostavio je nebrojene portrete širom sveta, a mi smo ovde videli njegov reprezentativni portret kralja Aleksandra Karađorđevića, kao i čuvenu sliku „Vršački triptihon“ iz 1895. koja se sastoji iz tri tematske celine: Pijace, Berbe i Žetve. Sam Paja Jovanović beleži da je ovaj Triptihon naslikao „modernom tehnikom“. Kompozicija velikih razmera, u ono vreme, skrenula je na sebe pažnju i donela Jovanoviću milenijumsku medalju i ovekovečila Vršac, ostavivši trajno umetničko svedočanstvo o životu u njemu.

Onda nas put vodi u pravoslavnu Sabornu crkvu posvećenu Svetom Nikoli sa svojim neobičnim tornjem na kojem se nalazi uska terasa. Ovaj hram podignut je 1785. na mestu starijeg. Unutrašnjost su ukrašavali mnogi istaknuti srpski umetnici: Pavel Đurković koji je oslikao ikonostas, Nikola Nešković čije su slobodnostojeće ikone kao i Paja Jovanović sa svoja dva velika platna. Uživali smo u ikonostasu i velikoj i divnoj ikoni majke Angeline, ali smo morali dalje.

Najviša i najupečatljivija građevina Vršca svakako je njegova Rimokatolička crkva - katedrala čija se dva tornja lako mogu uočiti još izdaleka. Ova impresivno neogotičko zdanje posvećeno Svetom Gerhardu podignuto je 1860-63. na osnovu planova lokalnog arhitekte Franca Brandajsa. Bogata skulptoralna dekoracija nalazi se, uglavnom, tek u višim zonama tornjeva kao i oko portala i prozora. U unutrašnjosti, tri broda crkve završavaju se trima oltarima od kojih je središnji 1863. oslikao Karl Gajger, profesor Bečke akademije lepih umetnosti. Jedna je od najlepših i najvećih katoličkih crkava na ovim prostorima.

Odlazimo u Dvorsku ulicu koja je dobila ime prema Vladičanskom dvoru koji se nalazi na njenom broju 20 okružen francuskim parkom zatvorenim baroknom ogradom. Dvor je podigao između 1750. i 1759. vršački vladika Jovan Georgijević kao rezidenciju banatskih episkopa, koja je to i danas. Dvor je prepravljan u više navrata, poslednji put 1904. kada mu je pročelje prerađeno u bogatijem neo-renesansnom i neo-baroknom stilu. U njegovoj unutrašnjosti najlepša je kapela posvećena Svetim arhangelima Mihailu i Gavrilu, takođe iz 18. veka sa  čudotovornom ikonom Presvete Bogorodice i izvanrednim baroknim ikonostasom i ikonama Nikole Neškovića, Sterijinog dede. Pored toga u dvoru se čuva i bogata zbirka portreta crkvenih velikodostojnika, ikona i starih knjiga. U dvoru ima preko 50 soba, a nekada je bilo i 18 000 knjiga od kojih je na hiljade njih spaljeno i uništeno u ratovima. U Vladičanskom dvoru je zabranjeno slikanje.

Oko 14 sati žurimo na ručak u Pivnicu. Saznajemo da je pivara izgrađena još daleke 1742. godine. U prijatnom ambijentu uživamo u supi, krompiru, bečkoj šnicli, salati i palačinki. Ali ne dugo.

Zovu nas vinogradi i Vršački breg s kojeg je pogled na Vršac čaroban. Sam vrh krasi Vršačka kula. Podignuta u 15. veku ova branič kula jedini je ostatak nekadašnje tvrđave koja se danas može poznati samo po ostacima temelja. Srušena je u 18. veku kada je izgubila svoj vojni značaj. Sačinjena od kamena i opeke, kula nosi odlike vizantijskog načina zidanja pa ju je stoga verovatno podigao despot Đurađ. Spoljašnje stepenište vodi do drugog od ukupno tri sprata koji dostižu visinu od 20 metara. Mi, nažalost, nismo imali priliku da se popnemo na kulu jer je ona u fazi restauracije, ali smo uživali u pogledu koji nikoga nije ostavio ravnodušnim. Nismo  mogli da odolimo a da se ne slikamo svi zajedno, za uspomenu. Pozdrav s Vršačkog brega, za sećanje.

A onda ponovo autobus i ponovo vršačke ulice i kao da putujemo kroz vreme gledajući građevine koje su svedoci života koji je prošao, ali i života koji traje…

I tako kilometar po kilometar… U naše selo smo stigli oko 20 časova prepuni utisaka i bogatiji za još jedno lepo putovanje i uspomenu na ekskurziju i druženje koje se pamti do kraja života.